Khơi thông nguồn cung cát xây dựng, Quảng Nam mở lại mỏ cát Pha Lê, giải bài toán khan hiếm vật liệu

Thực tế thời gian qua cho thấy, nhiều công trình xây dựng trên địa bàn Quảng Nam và TP Đà Nẵng phải tạm dừng hoặc chậm tiến độ vì thiếu hụt nghiêm trọng nguồn cát xây dựng. Việc giá cát liên tục biến động, nguồn cung không ổn định đang gây ra nhiều hệ lụy, không chỉ làm chậm các dự án đầu tư công mà còn ảnh hưởng đến đời sống người dân, nhất là tại các khu vực đô thị hóa nhanh.

Nguyên nhân được xác định đến từ cả yếu tố khách quan và chủ quan: quy trình cấp phép khai thác còn kéo dài, vướng mắc về quy định đấu giá mỏ khoáng sản, cũng như sự chậm trễ trong phối hợp giữa các cơ quan chức năng và địa phương trong xử lý thủ tục hành chính.

Trước tình hình đó, tại cuộc họp ngày 22 và 25/5/2025 do Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam Lê Văn Dũng chủ trì, lãnh đạo tỉnh xác định nhiệm vụ trọng tâm là “không để xảy ra tình trạng thiếu vật liệu xây dựng” trên địa bàn. Đồng thời, yêu cầu các sở, ngành, địa phương chủ động rà soát các mỏ đã quy hoạch, hoàn thiện thủ tục để sớm đưa vào khai thác, phục vụ thị trường.

Nằm trong số các mỏ được ưu tiên khơi thông, khu vực khai thác cát, sỏi tại thôn Hội Khách, xã Đại Sơn, huyện Đại Lộc, (gọi là mỏ Pha Lê) từng được UBND tỉnh cấp phép cho Công ty TNHH Đầu tư Thương mại Pha Lê từ năm 2019 với diện tích 5 ha, thời hạn 9 năm 8 tháng. Tuy nhiên, những vướng mắc pháp lý liên quan đến chuyển nhượng quyền khai thác giữa công ty này và Công ty TNHH Thương mại Pha Lê Quảng Nam đã khiến mỏ phải tạm dừng hoạt động.

Theo thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Nam, do Biên bản và Quyết định chuyển nhượng giữa hai doanh nghiệp đã bị hủy bỏ, nên đến nay Công ty TNHH Thương mại Pha Lê Quảng Nam không còn cơ sở pháp lý để tiếp tục xin thuê đất hay vận hành mỏ Pha Lê.

Trước yêu cầu cấp thiết về nguồn cát xây dựng, Chủ tịch UBND tỉnh đã giao UBND huyện Đại Lộc phối hợp với Công ty TNHH Đầu tư Thương mại Pha Lê khẩn trương hoàn thiện hồ sơ gia hạn hoạt động bến thủy nội địa tại khu vực mỏ thôn Hội Khách. Trường hợp doanh nghiệp không có nhu cầu tiếp tục sử dụng, tỉnh sẽ thu hồi bến bãi để giao lại cho đơn vị khác đủ năng lực, nhằm sớm tái khai thác trong tháng 6/2025.

Từ thực trạng trên, để kịp thời phục vụ nguồn vật liệu cung cấp cho các công trình công của nhà nước đang triển khai trên địa bàn Tỉnh Quảng Nam và các địa phương lân cận vì hiện nay nguồn cát đang khan hiếm làm cho giá cát thị trường mất ổn định. Sau khi hoàn tất các thủ tục pháp lý, Công ty TNHH Đầu Tư Thương Mại Pha Lê có văn phòng đại diện tại Quảng Nam (địa chỉ Thôn Phú Hải 1, Xã Đại Hiệp, Huyện Đại Lộc), được phép mở mỏ hoạt động khai thác cát, sỏi làm vật liệu xây dựng thông thường và vận chuyển, vận chuyển đường thuỷ tại bến thuỷ nội địa Pha Lê (chủ Đầu Tư ), vào lúc 10h45 phút ngày 06/6/2025.

Không chỉ tập trung khôi phục mỏ Pha Lê, UBND tỉnh Quảng Nam còn yêu cầu các địa phương khẩn trương xử lý, hoàn tất thủ tục cho hàng loạt mỏ vật liệu xây dựng khác. Cụ thể, tại Hiệp Đức, mỏ khai thác tại bãi Bến Phà (cũ) được yêu cầu khai thác trước 15/6/2025; Tại Bắc Trà My, các mỏ khu vực BTM3, BTM5 đã được cấp đất, cần hoàn thiện thủ tục để đưa vào khai thác trong tháng 6/2025.

Đối với 34 mỏ đã đấu giá, có 8 mỏ đang lập thủ tục cấp phép khai thác, tỉnh yêu cầu đẩy nhanh tiến độ để khai thác trước tháng 9/2025. Các mỏ phục vụ dự án đầu tư công cũng được chỉ đạo hoàn thiện thủ tục trong thời gian sớm nhất nhằm đảm bảo tiến độ thi công các công trình trọng điểm.

Đặc biệt, tỉnh cũng chỉ đạo rà soát các quy định mới của Luật Địa chất và Khoáng sản 2024 để xử lý những vướng mắc liên quan đến việc cấp, gia hạn hoặc thu hồi giấy phép khai thác, qua đó tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn về thủ tục pháp lý trong quản lý khoáng sản.

Song song với việc tăng nguồn cung, UBND tỉnh cũng yêu cầu các doanh nghiệp đang khai thác phải niêm yết giá công khai, đúng quy định, tránh tình trạng đầu cơ, nâng giá. Sở Nông nghiệp và Môi trường, Công an tỉnh, Chi cục Thuế khu vực XII cùng chính quyền các địa phương sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác nhằm đảm bảo khai thác đúng giấy phép, bảo vệ môi trường và trật tự xã hội.

Tỉnh cũng giao các đơn vị chức năng xem xét tận dụng nguồn đất, đá dư thừa từ các dự án đầu tư xây dựng để làm vật liệu xây dựng thông thường, bổ sung thêm nguồn cung trong ngắn hạn.

Việc mở lại mỏ Pha Lê và hàng loạt động thái tháo gỡ “nút thắt” trong quản lý khoáng sản thể hiện quyết tâm của tỉnh Quảng Nam trong việc bình ổn thị trường vật liệu xây dựng. Tuy nhiên, để giải bài toán khan hiếm cát một cách bền vững, rất cần sự phối hợp đồng bộ giữa doanh nghiệp, chính quyền và các ngành chức năng trong việc tuân thủ pháp luật, minh bạch quy trình và đảm bảo trách nhiệm môi trường. Đây cũng là cơ hội để Quảng Nam sắp xếp lại hoạt động khai thác khoáng sản theo hướng bài bản, hiện đại, phục vụ phát triển hạ tầng và nhu cầu xây dựng của người dân trong thời gian tới.