Di Sản Làng Cổ - Đường Lâm, điểm đến xanh giữa lòng phố thị
Làng cổ Đường Lâm (thị xã Sơn Tây, Hà Nội) đang được định hình thành một không gian sáng tạo độc đáo, nơi di sản được bảo tồn song hành cùng các hoạt động nghệ thuật, văn hóa và du lịch trải nghiệm. Đây là bước đi quan trọng, phù hợp với định hướng của Hà Nội khi tham gia Mạng lưới các Thành phố sáng tạo UNESCO.
Khơi dậy giá trị truyền thống bằng sáng tạo
Đường Lâm nổi tiếng là vùng quê “đất hai Vua” – quê hương Ngô Quyền, Phùng Hưng; đồng thời lưu giữ hệ thống kiến trúc, cảnh quan đặc trưng Bắc Bộ với cổng làng, cây đa, sân đình, chùa, miếu. Hiện nơi đây còn hơn 90 ngôi nhà cổ trên 100 năm tuổi và gần 1.000 ngôi nhà truyền thống, trở thành một “bảo tàng sống” của văn hóa Việt.
Năm 2006, Đường Lâm được công nhận là Làng cổ đầu tiên của cả nước đạt Di tích lịch sử văn hóa quốc gia. Năm 2019, nơi đây tiếp tục được công nhận là Điểm du lịch cấp thành phố. Đến nay, công tác bảo tồn luôn nhận được sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý và nhiều tổ chức quốc tế, hướng tới mục tiêu phát huy giá trị bền vững.
Để tăng sức hấp dẫn, Ban Quản lý di tích Đường Lâm phối hợp cùng các nghệ nhân, cá nhân, tổ chức xây dựng nhiều hoạt động sáng tạo. Không gian Đoài Creative và Đoài Community ra mắt năm 2024 là ví dụ điển hình, nơi du khách và trẻ em có thể tham gia workshop, trình diễn nghệ thuật, nặn đất, vẽ trên ngói mũi hài – tất cả đều dựa trên nền tảng văn hóa truyền thống.
Đường Lâm mang cảnh quan, kiến trúc tiêu biểu của vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ
Nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát với xưởng sơn mài tại Đường Lâm cũng góp phần làm mới không gian di sản. Mỗi năm, ông sáng tạo bộ sưu tập linh vật 12 con giáp, vừa mang giá trị nghệ thuật, vừa khơi dậy niềm tự hào văn hóa dân tộc. Các sản phẩm độc đáo tại đây đã thu hút đông đảo khách tham quan, góp phần gia tăng lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương.
Văn hóa – Du lịch: kết nối di sản với cộng đồng
Đường Lâm thường xuyên tổ chức các chương trình văn hóa – du lịch gắn với di sản. Tiêu biểu có “Tết Làng Việt” vào dịp Tết Nguyên đán, nơi du khách được trải nghiệm gói bánh chưng, làm kẹo lạc, tham gia trò chơi dân gian, xin chữ ngày Xuân. Từ cuối năm 2023, chợ đêm Đường Lâm vào tối thứ Bảy hàng tuần cũng trở thành điểm nhấn, giúp du khách cảm nhận rõ hơn đời sống sinh hoạt của người dân.
Các triển lãm nghệ thuật, ký họa, nhiếp ảnh về Đường Lâm liên tục được tổ chức, tạo góc nhìn mới mẻ về văn hóa – kiến trúc xứ Đoài. Triển lãm “Cộng đồng số 01” và chương trình ký họa với Urban Sketchers là minh chứng rõ nét cho sự kết nối giữa cộng đồng sáng tạo và di sản.
Ngoài ra, Ban Quản lý di tích phối hợp cùng người dân tổ chức nhiều tour trải nghiệm: tham quan nhà cổ, ở homestay, làm nông dân một ngày, du lịch mùa lúa chín, hay tham gia tour ẩm thực – cùng người dân đi chợ, chế biến và thưởng thức món ngon địa phương. Những hoạt động này không chỉ giúp du khách hiểu hơn về di sản, mà còn mang lại sinh kế cho người dân.
Người dân Làng cổ Đường Lâm cùng giữ gìn nét văn hóa
Hướng tới phát triển bền vững
Năm 2024, Di tích Làng cổ Đường Lâm vinh dự được Diễn đàn Du lịch Đông Nam Á trao chứng nhận Sản phẩm du lịch bền vững ASEAN. Đây là minh chứng cho sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa giá trị gốc và các yếu tố sáng tạo.
Tết Làng việt đã trở thành " thương hiệu" của Đường Lâm
Theo ông Nguyễn Đăng Thạo – Trưởng Ban Quản lý di tích, việc phát huy giá trị di sản theo hướng sáng tạo không làm mất đi nét nguyên gốc, mà còn mang lại diện mạo mới mẻ, hấp dẫn hơn cho Đường Lâm. Điều này càng có ý nghĩa trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa và hiện thực hóa các sáng kiến trong Mạng lưới Thành phố sáng tạo UNESCO.
