Đề xuất giao Bộ Công an ban hành tiêu chuẩn an ninh mạng cho hạ tầng AI
Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất giao Bộ Công an xây dựng và ban hành bộ tiêu chuẩn an ninh mạng đối với hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) trong các lĩnh vực thiết yếu, nhằm kiểm soát rủi ro và bảo đảm an ninh quốc gia trong bối cảnh công nghệ AI phát triển nhanh.
Theo dự thảo Nghị định do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì soạn thảo, Bộ Công an sẽ thực hiện chức năng quản lý nhà nước về bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và an ninh mạng đối với các hoạt động liên quan đến trí tuệ nhân tạo.
Cụ thể, cơ quan này có trách nhiệm phát hiện, ngăn chặn, điều tra và xử lý các hành vi lợi dụng hệ thống AI để xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội hoặc xâm hại quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Siết tiêu chuẩn an ninh đối với hạ tầng AI quan trọng
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là đề xuất giao Bộ Công an chủ trì xây dựng và ban hành các tiêu chuẩn an ninh mạng áp dụng đối với hạ tầng trí tuệ nhân tạo quan trọng, đặc biệt trong các lĩnh vực thiết yếu và khu vực phục vụ huấn luyện AI.
Bộ Công an cũng sẽ phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc xử lý các sự cố liên quan đến AI, nhất là những trường hợp có dấu hiệu ảnh hưởng đến an ninh quốc gia hoặc gây bất ổn xã hội.
Theo cơ quan soạn thảo, trí tuệ nhân tạo đang trở thành công nghệ mũi nhọn của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, mở ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế – xã hội nhưng đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức trong công tác quản lý.
Thực tiễn cho thấy việc triển khai AI có thể phát sinh nhiều rủi ro như thiên kiến thuật toán, xâm phạm quyền riêng tư, rò rỉ dữ liệu cá nhân và bí mật kinh doanh, hoặc nguy cơ phân biệt đối xử trong các hệ thống tự động.
Bên cạnh đó, việc thiếu cơ chế phân loại và kiểm soát rủi ro đối với các hệ thống AI, cũng như chưa có quy định rõ ràng về truy xuất trách nhiệm khi hệ thống gây thiệt hại, đang tạo ra khoảng trống pháp lý cho lĩnh vực này.
Nguy cơ an ninh phi truyền thống từ AI
Cơ quan soạn thảo cũng cảnh báo sự phát triển nhanh chóng của AI đang làm gia tăng nhiều nguy cơ an ninh phi truyền thống.
Các công nghệ như deepfake có thể bị lợi dụng để tạo ra thông tin sai lệch, bôi nhọ cá nhân, lừa đảo hoặc gây nhiễu loạn xã hội. Trong khi đó, sự phát triển của các hệ thống vũ khí tự động cũng đặt ra những vấn đề phức tạp liên quan đến đạo đức và luật pháp quốc tế.
Vì vậy, việc xây dựng khung quản lý chặt chẽ đối với hạ tầng AI được xem là cần thiết nhằm vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm an toàn cho hệ thống dữ liệu và đời sống xã hội.
Hình thành khu vực huấn luyện dữ liệu AI an toàn
Dự thảo Nghị định cũng đề xuất xây dựng các khu vực huấn luyện và khai thác dữ liệu an toàn nhằm phục vụ xử lý các bộ dữ liệu quan trọng của quốc gia dưới cơ chế giám sát chặt chẽ, bảo đảm dữ liệu gốc không bị trích xuất trái phép.
Song song với đó, Cơ sở dữ liệu quốc gia về trí tuệ nhân tạo sẽ được xây dựng theo nguyên tắc mở có kiểm soát, phân loại thành ba nhóm gồm: dữ liệu mở, dữ liệu có điều kiện và dữ liệu thương mại.
Cách tiếp cận này nhằm thúc đẩy chia sẻ dữ liệu cho nghiên cứu và phát triển, đồng thời tăng cường năng lực tự chủ công nghệ, đặc biệt trong các lĩnh vực cốt lõi như bán dẫn và mã nguồn mở.
Hỗ trợ doanh nghiệp và phát triển hệ sinh thái AI
Để thúc đẩy hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo, dự thảo cũng đề xuất nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, startup công nghệ.
Theo đó, các doanh nghiệp có thể được hỗ trợ tiếp cận hạ tầng tính toán và nguồn dữ liệu dùng chung, được ưu tiên trong hoạt động mua sắm công, đồng thời hình thành các cụm liên kết trí tuệ nhân tạo giữa Nhà nước, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.
Một cơ chế mới cũng được đề xuất là Phiếu hỗ trợ phát triển trí tuệ nhân tạo (AI Support Voucher) – chứng từ điện tử giúp tổ chức, cá nhân thanh toán chi phí thuê hạ tầng, mua dữ liệu hoặc sử dụng dịch vụ kiểm thử an toàn.
Cùng với đó, công tác phát triển nguồn nhân lực AI sẽ được đẩy mạnh thông qua việc đưa nội dung trí tuệ nhân tạo vào chương trình giáo dục các cấp và triển khai chương trình quốc gia đào tạo nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực này.
Theo các chuyên gia, việc sớm xây dựng khung pháp lý cho hạ tầng AI không chỉ giúp kiểm soát rủi ro về an ninh mà còn tạo nền tảng để Việt Nam phát triển hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo an toàn, bền vững trong thời gian tới.
